Şeker Hastalığı son zamanlarda toplumuzda giderek artmaktadır. Şeker hastalığının bu artışını önlemek için yapılacak önemli tedbirler sağlıklı beslenme, yürümek ve fazla kiloları vermektir. Üzüntü stres ve uykusuzluk da şeker hastalığı çıkışını kolaylaştırır.
* Kilo aldıkça şeker riski neden artar?
- Aşırı kilolu kişilerde Tip2 diyabetes mellitus dediğimiz erişkin tipi şeker hastalığı oluşma riski normal kilolu kişilere göre 4 kat daha fazladır. Tip 2 diyabetli hastaların %60-90’ı şişmandır. Orta derecede şişman kişilerde normal kilolu kişilere göre şeker hastalığı görülme riski 30-40 kat daha fazladır.
* Şişmanlık hangi nedenlerle şeker hastalığnı tetikliyor?
- Şişman kişilerde şeker hastalığı gelişimine neden olan 4 esas neden şunlardır:
1) Kandaki insülin hormonunun yüksekliği ve etki gösterememesi: Pankreas bezinden salgılanan ve kandaki şekerin hücrelere girmesini sağlayan insülin hormonu, şişman kişilerin kanında yüksek düzeyde bulunduğu halde kan şekerini hücrelere sokamaz. Bu duruma insülin direnci denir. İnsülin direnci’ni kan damarıyla hücre arasında bulunan bir duvar olarak düşünebilirsiniz. Bu duvar (insülin direnci) kandaki glukozun kas ve yağ hücresine girmesini önler. Duvar yükseldikçe (insülin direnci arttıkça) kan şekerinin hücreye girmesi için daha fazla insülin salgılanması gerekir. Pankreasdan salgılanan insülin hormonu salgısı, belirli bir süre sonra pankreas bezinin çok çalışmaktan dolayı yorulması nedeniyle azalır ve şeker hastalığı ortaya çıkar.
2) Kanda yağların veya yağ asitlerinin fazla olması: Şişman kişilerde kandaki yağ asitlerinin artması ve yağın kas, karaciğer ve yağ hücrelerinde birikmesi de şeker hastalığının gelişimine neden olur. Yağ dokusunda yağ biriktikçe şişmanlık gelişir. Şişmanlardaki yağ hücresi belirli bir süre sonra artık yağ depolayamaz hale gelince, depolanamayan yağ karaciğer, kas ve pankreas gibi organlarda depolanmaya veya birikmeye başlar. Bu arada kanda yağlar veya yağ asitleri yükselir. Yağın biriktiği kas, karaciğer ve pankreas organları, artık insülin hormonuna cevap veremez hale gelirler. Yağ hücresi dışındaki dokularda yağ birikmesi nedeniyle insülin hormonunun etki gösteremediği bu duruma “yağ zehirlenmesi” denir. Bu olay, şişmanlarda Tip 2 diyabetes mellitus gelişmesine neden olur.
3) Yağ hücrelerinden şeker hastalığı yapan TNF-alfa, rezistin, IL-6 gibi bazı hormonların fazla salgılanması: Şişmanlıkta şeker hastalığına neden olan bir diğer neden yağ hücresinden aşırı miktarda salgılanan ve insülinin etki etmesini önleyen leptin, IL-6, TNF-alfa, ve rezistin gibi hormonlardır. Adiponektin hormonunun yağ hücresinden az salgılanması da şeker hastalığı gelişimine katkıda bulunmaktadır.
4) Yağ hücrelerinden adiponektin hormonunun az salgılanmasıdır.
KALÇALARDAKİ YAĞ AZ TEHLİKELİ
* Şeker hastalığı yönünden şişmanlığın da çeşitleri var mıdır?
- Evet şişmanlığın şeker hastalığı yapma şiddeti 4 faktöre bağlıdır:
1-Şişmanlığın derecesi: Şişmanlık derecesi arttıkça şeker hastalığına yakalanma riski artar.
2-Şişmanlığın süresi: Şişmanlık süresi uzadıkça şeker hastası olma olasılığı artar.
3-Vücut ağırlığının hızla artması: Birden hızla kilo alma şeker hastalığının ortaya çıkmasını kolaylaştırır.
4-Yağların vücutta biriktiği yer: Yağların mide ve iç organların etrafında toplandığı erkek tipi şişmanlık, şeker hastalığı yönünden daha büyük risk taşır ve bu tip şişmanlar şeker hastalığına daha kolay yakalanırlar. Yağ kalçalarda birikirse şeker hastalığı riski daha azdır.
* Şişman Kişiler Şeker Hastalığından korunmak için neler yapmalıdır?
- Şişman kişiler şeker hastalığı gelişimini önlemek için şu önlemleri almalıdırlar:
1-İdeal kiloya kadar zayıflamak,
2-Sağlıklı beslenmek: Lifli sebze ve meyveyi fazla, unlu ve şekerli gıdaları az tüketmek, doymuş yağ yerine doymamış yağ (sıvı yağ) yemek,
3-Egzersiz yapmak: Her gün en az 30 dakika yürüyüş yapmak
Şeker hastalığı gelişimini önlemek için beslenmede
alınacak ufak önlemler nelerdir?
1: Beyaz ekmek yerine tam buğday ekmeği veya çavdar ekmeği yemek
2. Margarin, kuyruk yağı veya iç yağı yerine zeytinyağı yemek
3. Hergün 4-5 tane ceviz veya badem yemek
4. Nişastalı gıdaları yememek
5. Pirinç pilavı yerine bulgur pilavı yemek
6. Renkli sebze ve meyveleri bol yemek
7. Yağlı süt, yoğurt ve peynir yerine yağsız süt, yoğurt ve peynir yemek
8.Kızartma yerine buharda (fırında) veya ızgarada pişmiş yemek yemek
9. Tatlı yerine meyve yemek
10. Kola veya gazoz yerine su içmek
11.Kahve ve siyah çay yerine adaçayı, rezene veya ıhlamur içmek
12.Haftada bir defa kırmızı et, diğer günler balık veya hindi ve tavuk eti yemek
13. Pasta, kek, börek ve dondurma yerine meyve yemek
14. Hamburger veya pizza yerine Akdeniz salatası yemek
15. Hazır veya işlenmiş gıda yerine doğal veya dondurulmuş gıda yemek
16. Öğünlerde bol salata yemek
17. Meyve suyu yerine meyveyi kabuğu ile yemek
18. Kuru baklagilleri sık yemek
19. Sakatat (karaciğer, böbrek, beyin, işkembe) yememek
20. Haftada 3 yumurtadan fazla yememek, onları da haşlama olarak yemek
21. Etli yemeklere yağ koymamak
22. Yemeklere daha az tuz koymak