Şeker hastalığının psikoloji ile ilişkisi nasıldır?
- Stres, kan şekeri kontrolünü bozan önemli bir etkendir. Şeker hastalarının stresden uzak durmaya çalışmaları gerekir. Stresli kişiler aç olmadığı halde yemek yer. Bunun nedeni stres durumunda kanda artan kortizol ve adrenalin hormonlarıdır. Kortizol beyine sinyal göndererek iştahı artırır. Bunun yanısıra kan şekerinizi ve tansiyonunuzu da artırır. Stresle başaçıkmayı öğrenmek, spor yapmak ve iyi uyku uyumak bu bakımdan önem taşır.
Stres, fizik ve ruh sağlığını etkiler. Stres depresyon, anksiyete (huzursuzluk), diyabet, obezite, kanser, mide problemleri, ishal, bağışıklık sisteminde zayıflık, cilt problemleri ve allerjilere neden olur. Yoğun stresi olan kişilerde şeker hastalığı daha erken ortaya çıkmaktadır. Şeker miktarı arttıkça da kişinin stresi daha da artmaktadır. Bu nedenle karamsarlıktan uzak olmak, iyimser olmak her zaman sizi rahatlatır ve hastalığınızı düzene sokar.
Şeker hastalarında depresyon ve bazı psikiatrik rahatsızlıklar daha sık görülebilir. Özellikle uzun süredir şeker hastalığı olan ve komplikasyonları olan erişkinlerde depresyon sıklığı artar ve neredeyse her 10 hastadan 2’inde bulunur. Depresyon gelişince bu defa kan şekeri kontrolü bozulur.
Depresyonun temel özelliği duygu çökmesi veya günlük aktivitelere karşı ilgi kaybıdır ve bu durum en az 2 haftalık dönem boyunca günün büyük bir bölümünde ve neredeyse her gün yaşanır. Depresyondaki bir kişide mutsuzluk, üzgün bir hal, karamsarlık, bitkinlik, enerji tükenmesi, iştah bozukluğu (iştahın kapanması veya aşırı yeme) ve kilo değişiklikleri, uyku problemleri (uyuyamamak veya sabah erken uyanıp tekrar uyumak), fiziksel ajitasyon (saldırganlık, çabuk kızma vs) ya da yavaşlama, enerji azalması, değersizlik veya aşırı suçluluk hissi, konsantrasyon güçlüğü ve tekrarlayan intihar düşünceleri vardır. Depresyon, tipine bağlı olmaksızın diyabet hastalarının %15-20’sinde rastlanmaktadır. Depresyıonunuz varsa bir psikolog veya psikiatri uzmanına başvurunuz, spor yapmaya başlayın, sosyal olun, arkadaşlar edinin, evden dışarı çıkın, kitap okuyun ve müzik dinleyin. İyimser olmaya çalışın. Seyehata çıkın ve kısa süre çevreyi değiştirin.

Şizofren hastalarda diyabet sıklığında artış vardır. Yeni çıkan atipikal antipsikotik ilaçların diyabet geliştirmesi bu yönden önemlidir. Bu ilaçlar kilo alımı yapar ve diyabeti çıkarabilir. Şizofrenik hastaların %30’unda ailelerinde Tip 2 Diyabetes Mellitus hikayesi vardır.
Bazı şeker hastalarında nadiren de olsa kan şekerini takip etmek, insülin yapmak veya kan şeker düşüklüğü gibi nedenlerle bir sıkılma veya bıkma hissi görülür. Buna diyabet bıkkınlığı denir. Bu durum kan şeker düzeyini bozabilir. Bu durumun en az 2 haftadan fazla sürmesi durumunda bir psikologdan destek almak faydalıdır. Geceleri uyuma güçlüğünüz varsa veya çok uyuma durumu başlamış ise, kilo kaybı veya kilo alma oluyorsa, yorgun, halsiz ve etrafla ilgisiz iseniz, kendinizi suçlayıcı belirtiler oluyorsa, devamlı üzgün hissediyorsanız depresyonunuz olabilir.
Uykusuzluk da kan şeker düzeylerini bozan önemli bir etkendir. Kilolu kişilerde gece uyku apnesi denen solunum durması varsa bir uyku laboratuarına başvurarak gerekli tetkik ve tedaviler yapılmalıdır. Uyku problemi çeken kişilerin yatmadan önce ara öğün alıyorsa tam tahıllı gevrek, yoğurt gibi gıdaları tercih etmeleri uygun olur. Akşamları kafeinli gıdalar içilmesi uykuyu bozar. Akşamları bitki çayları tercih edilmelidir. Uyumadan önce egzersiz yapmayın.

Daha iyi uyumak için öneriler:
•    Yatmadan önce en az 6 saat içinde kafeinden uzak durun (kahve, çikolata, çikolatalı dondurma ve kola içmeyin)
•    Yatmadan önceki bir kaç saat içinde alkol almayın.
•    Akşam yemeğinizi yatmadan en az üç saat önce yiyin.
•    Yatmadan önce egzersiz yapmayın
•    Gün içinde düzenli olarak egzersiz yapın.
•    Gündüz uyumayın
•    Yatmadan önce sıcak bir duş alın, bir şeyler okuyun veya dinlendirici müzik dinleyin.
•    Hergün aynı saatte yatağa gidin